Communicatie tussen hersencellen draagt bij aan de gedeelde symptomen bij psychiatrische stoornissen

Genen die een rol spelen in specifieke biologische processen in de hersenen zijn van belang bij het ontstaan van meerdere psychiatrische stoornissen zoals schizofrenie, bipolaire stoornis, depressie, autisme en ADHD.

24-07-2019 | 9:21

De grootste rol is weggelegd voor genen die actief zijn in de connectiepunten tussen hersencellen die zorgen voor communicatie tussen de cellen. Daarnaast gaat het specifiek om genen die een rol spelen in de hersenen en niet andere delen van het lichaam. Dit blijkt uit onderzoek van VU-onderzoekers Anke Hammerschlag, Christiaan de Leeuw en Tinca Polderman, en psychiater Christel Middeldorp van de University of Queensland (Australië). De studie is een belangrijke eerste stap in de ontwikkeling van nieuwe medicijnen die eventueel effectief kunnen zijn voor een breed scala aan patiënten, ongeacht de exacte diagnose. De resultaten zijn deze week gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Psychological Medicine.

Psychiatrische stoornissen zijn aan elkaar gerelateerd en verschillende symptomen komen vaak samen voor. Zo hebben bijvoorbeeld mensen met ADHD vaker last van depressieve klachten vergeleken met mensen zonder ADHD, en de familieleden van iemand met schizofrenie hebben een verhoogd risico op andere psychiatrische stoornissen. Biologisch psycholoog Tinca Polderman: “Sinds een paar jaar is bekend dat de overlap tussen de stoornissen voor een deel verklaard kan worden door gedeelde genetische risico factoren, maar er is nog weinig bekend over welke onderliggende biologische processen precies van belang zijn.”

Bepalen diagnose niet optimaal
Het stellen van diagnoses van psychiatrische stoornissen is op het moment niet optimaal. Dit komt omdat allerlei symptomen vaak sterk overlappen. Daarnaast werkt medicatie maar bij een klein deel van de patiënten. Voor ontwikkeling van toegepaste medicatie is beter inzicht in de onderliggende biologie nodig. Neurowetenschapper Anke Hammerschlag: “Ons onderzoek laat nu zien dat overlap in psychiatrische stoornissen verklaard kan worden door specifieke biologische processen, met name processen die belangrijk zijn voor de communicatie tussen hersencellen. Deze kennis kan gebruikt worden in vervolgonderzoek naar het effect van deze processen op het functioneren van de hersenen, en de relatie met psychiatrische symptomen.”

Toekomst: Persoonsgebonden medicatie
Mogelijk kunnen we in de toekomst onze diagnostische domeinen aanpassen, door ons te laten informeren door genetische profielen die aansluiten bij specifieke biologische processen. Hiervoor is het huidige genetisch onderzoek zo belangrijk. De geïdentificeerde sets van genen kunnen gebruikt worden om meer kennis te vergaren over het ontstaan van psychiatrische symptomen. Anke Hammerschlag: “Ons onderzoek brengt ons een stapje dichterbij de mogelijke ontwikkeling van effectievere persoonsgebonden medicatie. Dit is van belang voor zowel patiënt, familie en behandelaar.”

Voor het onderzoek is genetische data van meer dan 400 duizend mensen geanalyseerd. Deze data wordt beschikbaar gemaakt door een consortium waar honderden onderzoekers wereldwijd aan bijdragen en samenwerken, zodat we een beter begrip krijgen van hoe psychiatrische stoornissen zich ontwikkelen.